Çek, bono (senet) ve poliçe kambiyo senedi olarak adlandırılır ve sahibine hızlı tahsil imkânı sağlayan özel takip yollarına tabidir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 167 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Bu rehberde ödenmeyen çek ve senetlerde takibin nasıl işlediğini örneklerle açıklıyoruz.

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip (İİK m.167)

Elinde geçerli bir çek veya senet bulunan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlatabilir. Bu yol, alacaklıya genel haciz yoluna göre daha güçlü bir konum sağlar; çünkü itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.

Takip için senedin kambiyo senedi vasfını taşıması (Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen zorunlu unsurları içermesi) gerekir. Eksik unsur taşıyan belgeler bu yoldan takip edilemez.

Örnek (unsur eksikliği): Üzerinde “bono/emre yazılı senet” ibaresi veya vade/keşide yeri gibi zorunlu unsurları bulunmayan bir belge, kambiyo senedi sayılmaz ve bu özel yoldan takip edilemez; ancak genel hükümlere göre takip mümkün olabilir.

Ödeme Emri ve İtiraz (İİK m.168)

Borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emri gönderilir. Borçlu, ödeme emrine karşı beş gün içinde icra mahkemesine itiraz veya şikâyette bulunabilir.

Önemli: Bu takip türünde itiraz, genel takipten farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinden karar alınması gerekir (örneğin teminat karşılığı).

Karşılıksız Çek (5941 sayılı Çek Kanunu)

Çekin karşılığının bulunmaması hâlinde, alacaklının icra takibi başlatma hakkı yanında, kanunda öngörülen koşullarda ayrıca başvurabileceği hukuki yollar bulunur (5941 sayılı Çek Kanunu m.5 — karşılıksız çek nedeniyle yaptırım). Düzenlemeler zaman içinde değişebildiğinden güncel mevzuatın değerlendirilmesi önemlidir.

Örnek (çek): Vadesinde bankaya ibraz edilen ancak karşılığı çıkmayan çek için “karşılıksızdır” işlemi yaptırılır; alacaklı hem icra takibi başlatabilir hem de kanuni koşullarda diğer yollara başvurabilir.

Zamanaşımı

Çek ve senetler bakımından kambiyo hukukuna özgü zamanaşımı süreleri uygulanır. Süre geçtikten sonra senet kambiyo vasfını yitirebilir; bu durumda alacak ancak temel ilişkiye dayanılarak (genel hükümlerle) takip edilebilir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Çekte ibraz sürelerini ve senette zamanaşımını kaçırmak.
  • Kambiyo takibinde itirazın takibi kendiliğinden durduracağını sanmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Senedi olan herkes kambiyo takibi yapabilir mi? Yalnızca kanuni unsurları taşıyan geçerli kambiyo senetleri bu yolla takip edilebilir.

İtiraz edersem takip durur mu? Hayır; kambiyo takibinde itiraz kendiliğinden durdurmaz. Durması için icra mahkemesi kararı gerekir.

Çekte ibraz süresini kaçırırsam ne olur? İbraz ve zamanaşımı sürelerinin kaçırılması çeke bağlı hakları zayıflatabilir.

Karşılıksız çekte hapis cezası var mı? Koşulları oluştuğunda kanunda öngörülen yaptırımlar gündeme gelebilir; güncel düzenleme değerlendirilmelidir.

Senedi kaybedersem ne yapabilirim? Kıymetli evrakın iptali (senet iptali) davası yoluyla hakların korunması mümkündür.

İlgili yazılar: İcra Takibine İtiraz · Dolandırıcılık Suçu · Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Ticari alacaklarınızın tahsili için bir avukata danışmanız önerilir.